मन्त्र 1
राजोवाच ।
विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम ।
देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम् ॥१॥
rājovāca | vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama | devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam ||1||
English MeaningThe king said: "O venerable one, you have narrated to me this wonderful account of the Goddess's exploits and greatness, particularly that which pertains to the slaying of Raktabīja."
हिन्दी भावार्थराजा बोले—हे भगवन्! आपने मुझे देवी के उस अद्भुत चरित्र और महिमा का वर्णन सुनाया, जो रक्तबीज के वध से सम्बन्धित है।
मन्त्र 2
भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते ।
चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः ॥२॥
bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite | cakāra śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ ||2||
English Meaning"And again, I wish to hear what actions Śumbha and the exceedingly wrathful Niśumbha performed after Raktabīja was slain."
हिन्दी भावार्थरक्तबीज के मारे जाने पर अत्यन्त क्रोधी शुम्भ और निशुम्भ ने जो कार्य किया, उसे भी मैं सुनना चाहता हूँ।
मन्त्र 3
ऋषिरुवाच ।
चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते ।
शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे ॥३॥
ṛṣiruvāca | cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite | śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave ||3||
English MeaningThe sage said: "When Raktabīja was slain, and indeed when other [demons] had been killed in battle, Śumbha the Asura and Niśumbha became immensely angry."
हिन्दी भावार्थऋषि बोले—रक्तबीज तथा युद्ध में अन्य असुरों के मारे जाने पर शुम्भ और निशुम्भ के क्रोध की सीमा न रही।
मन्त्र 4
हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन् ।
अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययासुरसेनया ॥४॥
hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan | abhyadhāvanniśumbho'tha mukhyayāsurasenayā ||4||
English MeaningThen, seeing his great army being slaughtered, and bearing immense indignation, Niśumbha rushed forth with the main demon army.
हिन्दी भावार्थअपनी विशाल सेना को नष्ट होते देखकर निशुम्भ क्रोध से भर उठा और मुख्य असुर-सेना के साथ देवी पर दौड़ा।
मन्त्र 5
तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः ।
संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः ॥५॥
tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ | saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ ||5||
English MeaningThe great demons, enraged and with their lips pressed together, approached the goddess from in front, behind, and on both sides, intending to kill her.
हिन्दी भावार्थउसके आगे, पीछे और दोनों ओर क्रुद्ध महाअसुर होंठ काटते हुए देवी को मारने के लिए बढ़े।
मन्त्र 6
आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः ।
निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृत्वा युद्धं तु मातृभिः ॥६॥
ājagāma mahāvīryaḥ śumbho’pi svabalairvṛtaḥ | nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtvā yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ ||6||
English MeaningThe immensely powerful Śumbha also arrived, surrounded by his own forces, furiously intending to kill Caṇḍikā, indeed engaging in battle with the Mothers.
हिन्दी भावार्थमहापराक्रमी शुम्भ भी अपनी सेना से घिरा हुआ आया और मातृगण से युद्ध करके क्रोधपूर्वक चण्डिका को मारने चला।
मन्त्र 7
ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः ।
शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः ॥७॥
tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ | śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ ||7||
English MeaningThen, an extremely fierce battle ensued between the goddess and Śumbha and Niśumbha. It was like an intensely potent shower of arrows from two raining clouds.
हिन्दी भावार्थतब देवी और शुम्भ-निशुम्भ के बीच अत्यन्त भीषण युद्ध हुआ; दोनों की बाणवर्षा बरसते बादलों जैसी थी।
मन्त्र 8
चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः ।
ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ ॥८॥
cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ | tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau ||8||
English MeaningCaṇḍikā, with her own multitude of arrows, cut down the arrows shot by those two demons. And she struck the two demon lords on their bodies with showers of weapons.
हिन्दी भावार्थचण्डिका ने अपने बाणसमूह से उन दोनों के बाण काट दिए और शस्त्रों की वर्षा से असुरराजों के अंगों पर प्रहार किया।
मन्त्र 9
निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् ।
अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम् ॥९॥
niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham | atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam ||9||
English MeaningNiśumbha, having taken his sharp sword and splendid shield, struck the lion, the excellent vehicle of the Goddess, on the head.
हिन्दी भावार्थनिशुम्भ ने तीखी तलवार और चमकीली ढाल लेकर देवी के उत्तम वाहन सिंह के मस्तक पर प्रहार किया।
मन्त्र 10
ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम् ।
निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम् ॥१०॥
tāḍite vāhane devī kṣurapreṇāsimuttamam | niśumbhasyāśu ciccheda carma cāpyaṣṭacandrakam ||10||
English MeaningWhen her lion was struck, the Goddess quickly cut Niśumbha’s excellent sword with a razor-headed arrow, and also his shield marked with eight moons.
हिन्दी भावार्थसिंह के घायल होने पर देवी ने क्षुरप्र बाण से निशुम्भ की उत्तम तलवार और आठ चन्द्रों से अंकित ढाल तुरंत काट दी।
मन्त्र 11
छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः ।
तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम् ॥११॥
chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so'suraḥ | tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām ||11||
English MeaningWhen his shield and sword were cut, that demon hurled a spear (śakti). Even that spear, as it came directly towards her, the Goddess split into two with her discus.
हिन्दी भावार्थढाल और तलवार कट जाने पर असुर ने शक्ति फेंकी; देवी ने सामने आती उस शक्ति को चक्र से दो टुकड़ों में काट दिया।
मन्त्र 12
कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः ।
आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत् ॥१२॥
kopādhmāto niśumbho'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ | āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat ||12||
English MeaningThen, Niśumbha, the demon, enraged, seized a spear. Even that (spear), as it came towards her, the Goddess crushed with a blow of her fist.
हिन्दी भावार्थक्रोध से फूले निशुम्भ ने शूल उठाया, पर देवी ने आते हुए उस शूल को अपने मुष्टिप्रहार से चूर्ण कर दिया।
मन्त्र 13
अथादाय गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति ।
सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता ॥१३॥
athādāya gadāṃ so'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati | sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā ||13||
English MeaningThen, taking his mace, he also hurled it towards Chaṇḍikā. But, struck by the Goddess's trident, it turned into ash.
हिन्दी भावार्थफिर उसने गदा उठाकर चण्डिका की ओर फेंकी; देवी के त्रिशूल से विदीर्ण होकर वह भस्म हो गयी।
मन्त्र 14
ततः परशुहस्तं तमायान्त दैत्यपुङ्गवम् ।
आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले ॥१४॥
tataḥ paraśuhastaṃ tamāyānta daityapuṅgavam | āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale ||14||
English MeaningThen, the Goddess, striking that approaching foremost of demons (daitya) who held an axe, with volleys of arrows, brought him down to the ground.
हिन्दी भावार्थहाथ में फरसा लिए आते उस दैत्यश्रेष्ठ को देवी ने बाणसमूह से मारकर पृथ्वी पर गिरा दिया।
मन्त्र 15
तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे ।
भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम् ॥१५॥
tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame | bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām ||15||
English MeaningWhen Niśumbha, of formidable valor, had fallen to the ground, his brother, exceedingly enraged, advanced to kill Ambikā.
हिन्दी भावार्थमहापराक्रमी निशुम्भ के भूमि पर गिरने से उसका भाई अत्यन्त क्रुद्ध होकर अम्बिका को मारने चला।
मन्त्र 16
स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः ।
भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः ॥१६॥
sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ | bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ ||16||
English MeaningHe, mounted on his chariot, with his exceedingly mighty, eight unparalleled arms holding supreme weapons, shone, having completely pervaded the entire sky.
हिन्दी भावार्थरथ पर स्थित शुम्भ आठ अतुलनीय भुजाओं में श्रेष्ठ आयुध धारण किए मानो समस्त आकाश में फैल गया।
मन्त्र 17
तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्घमवादयत् ।
ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुः सहम् ॥१७॥
tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅghamavādayat | jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥ saham ||17||
English MeaningUpon seeing him approach, the Goddess blew her conch. She also created an exceedingly unbearable twang from her bowstring.
हिन्दी भावार्थउसे आते देखकर देवी ने शंख बजाया और धनुष की ऐसी टंकार की जिसे सहना अत्यन्त कठिन था।
मन्त्र 18
पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च ।
समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना ॥१८॥
pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca | samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā ||18||
English MeaningShe filled all the directions with the sound of her own bell, which was capable of destroying the power of all the demon armies.
हिन्दी भावार्थदेवी ने अपने घंटे की ध्वनि से दिशाएँ भर दीं; वह ध्वनि समस्त दैत्य-सेना का तेज नष्ट करने वाली थी।
मन्त्र 19
ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः ।
पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश ॥१९॥
tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ | pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa ||19||
English MeaningThen, the lion, with its mighty roars that made even great elephants abandon their fierce rut, filled the sky, the earth, and also the ten directions.
हिन्दी भावार्थतब सिंह ने ऐसी प्रचण्ड गर्जना की जिससे मदमत्त हाथियों का मद उतर जाए; आकाश, पृथ्वी और दसों दिशाएँ भर गयीं।
मन्त्र 20
ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत् ।
कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः ॥२०॥
tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat | karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ ||20||
English MeaningThen Kālī leaped up and struck both the sky and the earth with her hands. By that sound, all previous noises disappeared.
हिन्दी भावार्थकाली ने उछलकर अपने हाथों से आकाश और पृथ्वी पर प्रहार किया; उस नाद में पहले की सभी ध्वनियाँ लुप्त हो गयीं।
मन्त्र 21
अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह ।
तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ ॥२१॥
aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha | taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau ||21||
English MeaningThe messenger of Shiva (Śivadūtī) indeed let out a loud, terrifying, inauspicious laugh. Due to those sounds, the demons (asuras) trembled, and Shumbha became extremely angry.
हिन्दी भावार्थशिवदूती ने अशुभ और भयंकर अट्टहास किया; उन ध्वनियों से असुर काँप उठे और शुम्भ अत्यन्त क्रुद्ध हुआ।
मन्त्र 22
दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा ।
तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः ॥२२॥
durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā | tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ ||22||
English MeaningWhen Ambika said, "Stop, stop, O wicked one!", then the gods situated in the sky exclaimed, "Victory!"
हिन्दी भावार्थजब अम्बिका ने कहा—दुरात्मन्, ठहर, ठहर—तब आकाश में स्थित देवताओं ने “जय” का घोष किया।
मन्त्र 23
शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा ।
आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया ॥२३॥
śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā | āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā ||23||
English MeaningThat terrifying missile (śakti), dreadful with its flames and appearing like a mass of fire, which was released by Shumbha and came forth, was repelled by a great meteor.
हिन्दी भावार्थशुम्भ द्वारा छोड़ी गयी अग्निराशि जैसी भयंकर ज्वालामयी शक्ति को देवी ने महोल्का से रोक दिया।
मन्त्र 24
सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम् ।
निर्घातनिः स्वनो घोरो जितवानवनीपते ॥२४॥
siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram | nirghātaniḥ svano ghoro jitavānavanīpate ||24||
English MeaningO King (avanīpate)! The interior of the three worlds was pervaded by Shumbha's lion-like roar. A terrible sound like a crashing thunderbolt triumphed.
हिन्दी भावार्थहे राजन्! शुम्भ की सिंहगर्जना तीनों लोकों में फैल गयी, किन्तु देवी की भयंकर ध्वनि ने उसे परास्त कर दिया।
मन्त्र 25
शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान् ।
चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥२५॥
śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān | ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ ||25||
English MeaningThe Goddess cut off the arrows released by Śumbha, and Śumbha, in turn, severed the arrows she had sent, both doing so with fierce arrows, by hundreds and then by thousands.
हिन्दी भावार्थदेवी ने शुम्भ के छोड़े बाण और शुम्भ ने देवी के बाण अपने तीखे बाणों से सैकड़ों और हजारों की संख्या में काटे।
मन्त्र 26
ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम् ।
स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह ॥२६॥
tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam | sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha ||26||
English MeaningThen, that enraged Caṇḍikā struck him with her spear. Struck by her at that moment, he fell to the ground, unconscious.
हिन्दी भावार्थतब क्रुद्ध चण्डिका ने उसे शूल से मारा; उस प्रहार से वह मूर्छित होकर भूमि पर गिर पड़ा।
मन्त्र 27
ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः ।
आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा ॥२७॥
tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ | ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā ||27||
English MeaningThen Niśumbha, having regained consciousness and taken up his bow, struck the Goddess, Kālī, and also her lion with arrows.
हिन्दी भावार्थतत्पश्चात निशुम्भ चेतना पाकर धनुष उठा खड़ा हुआ और उसने देवी, काली तथा सिंह को बाणों से मारा।
मन्त्र 28
पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः ।
चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम् ॥२८॥
punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ | cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām ||28||
English MeaningAnd again, the lord of the demons (danujeśvara), that son of Diti (ditija), having manifested ten thousand arms, covered Caṇḍikā with disc-weapons.
हिन्दी भावार्थदैत्यराज ने दस हजार भुजाएँ बनाकर चक्ररूपी आयुधों से चण्डिका को ढक दिया।
मन्त्र 29
ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।
चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान् ॥२९॥
tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī | ciccheda tāni cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān ||29||
English MeaningThen, the enraged revered Goddess Durga, who destroys all difficulties and suffering, severed those discus-weapons and also those arrows with her own shafts.
हिन्दी भावार्थतब दुर्गति का नाश करने वाली क्रुद्ध भगवती दुर्गा ने अपने बाणों से उन सभी चक्रों और बाणों को काट दिया।
मन्त्र 30
ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् ।
अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः ॥३०॥
tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām | abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ ||30||
English MeaningThen Nishumbha, swiftly seizing his mace, indeed rushed towards Chandika to kill her, accompanied by the entire demon army.
हिन्दी भावार्थफिर निशुम्भ गदा लेकर, दैत्य-सेना से घिरा हुआ, वेगपूर्वक चण्डिका को मारने दौड़ा।
मन्त्र 31
तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका ।
खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे ॥३१॥
tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā | khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade ||31||
English MeaningAs he advanced swiftly, Chandika severed his mace with a sharp-edged sword. Then, he (Nishumbha) grasped a spear.
हिन्दी भावार्थउसके आते ही चण्डिका ने तीक्ष्ण तलवार से उसकी गदा काट दी; तब उसने शूल उठा लिया।
मन्त्र 32
शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम् ।
हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका ॥३२॥
śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam | hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā ||32||
English MeaningChandika pierced Nishumbha - who, holding a spear, was approaching and tormenting the gods - in the heart with a spear forcefully hurled.
हिन्दी भावार्थदेवताओं को पीड़ित करने वाले शूलधारी निशुम्भ के हृदय में चण्डिका ने वेगपूर्वक अपना शूल भेद दिया।
मन्त्र 33
भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निः सृतोऽपरः ।
महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन् ॥३३॥
bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥ sṛto'paraḥ | mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan ||33||
English MeaningAs that (demon) was pierced by the spear, another extremely powerful and valiant being (puruṣa) emerged from his heart, crying out, 'Stop!'
हिन्दी भावार्थशूल से उसका हृदय विदीर्ण होते ही वहाँ से एक अन्य महाबली और महापराक्रमी पुरुष “ठहरो” कहता हुआ निकला।
मन्त्र 34
तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः ।
शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद् भुवि ॥३४॥
tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ | śiraściccheda khaḍgena tato'sāvapatad bhuvi ||34||
English MeaningAs that being was emerging, the Goddess laughed loudly, and then, with a resounding noise, she cut off his head with her sword. Thereupon, he fell to the ground.
हिन्दी भावार्थउसे निकलते देखकर देवी जोर से हँसीं, तलवार से उसका सिर काट दिया और वह भूमि पर गिर पड़ा।
मन्त्र 35
ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् ।
असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान् ॥३५॥
tataḥ siṃhaścakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān | asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān ||35||
English MeaningThen the lion fiercely devoured those powerful demons whose heads had been crushed by its fangs. In the same manner, Goddess Kāli and Goddess Śivadūtī also consumed other (demons).
हिन्दी भावार्थफिर सिंह ने भयंकर दाँतों से गर्दनें कुचलकर असुरों को खाया; काली और शिवदूती ने भी अन्य असुरों का भक्षण किया।
मन्त्र 36
कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः ।
ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः ॥३६॥
kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ | brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ ||36||
English MeaningSome of the great demons perished, pierced by the power (śakti) of Kaumārī. Others were repelled by the water purified by the sacred incantation (mantra) of Brahmāṇī.
हिन्दी भावार्थकुछ महाअसुर कौमारी की शक्ति से विदीर्ण होकर मरे और कुछ ब्रह्माणी के मन्त्रपूत जल से निस्तेज हो गए।
मन्त्र 37
माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे ।
वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णोकृता भुवि ॥३७॥
māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare | vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇokṛtā bhuvi ||37||
English MeaningOthers, pierced by the trident of Maheshvari, fell, and some were pulverized on the ground by the impact of Varahi's snout.
हिन्दी भावार्थकुछ असुर माहेश्वरी के त्रिशूल से विदीर्ण होकर गिरे और कुछ वाराही की थूथन के प्रहार से भूमि पर चूर्ण हो गए।
मन्त्र 38
खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः ।
वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे ॥३८॥
khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ | vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare ||38||
English MeaningThe demons were cut to pieces by the discus of Vaishnavi. Similarly, others were affected by the thunderbolt (vajra) released from the tip of Indrani's hand.
हिन्दी भावार्थकुछ दानव वैष्णवी के चक्र से टुकड़े-टुकड़े हुए और अन्य ऐन्द्री के हाथ से छोड़े वज्र से मारे गए।
मन्त्र 39
केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् ।
भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः ॥३९॥
kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt | bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ ||39||
English MeaningSome asuras perished, while some fled from the great battle. Others were devoured by Kali, by Shivaduti, and by the lords of beasts (lions).
हिन्दी भावार्थकुछ असुर नष्ट हुए, कुछ महासंग्राम से भाग गए और शेष को काली, शिवदूती तथा सिंह ने खा लिया।
समाप्तिः
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये
निशुम्भवधो नाम नवमोऽध्यायः ॥९॥
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye niśumbhavadho nāma navamo’dhyāyaḥ ||9||
English MeaningThus ends the ninth chapter, entitled “The Slaying of Niśumbha,” in the Devī Māhātmya of the Mārkaṇḍeya Purāṇa, during the period of Sāvarṇi Manu.
हिन्दी भावार्थइस प्रकार श्रीमार्कण्डेयपुराण के सावर्णिक मन्वन्तर की कथा के अन्तर्गत देवीमाहात्म्य में ‘निशुम्भ-वध’ नामक नवाँ अध्याय पूर्ण हुआ।